Για πολλά χρόνια, η επαγγελματική αφοσίωση είχε μια σχεδόν αυτονόητη μορφή: βρίσκεις μια καλή δουλειά, μένεις, προσπαθείς, ανεβαίνεις σταδιακά και ελπίζεις ότι η εταιρεία θα σε ανταμείψει με ασφάλεια και προοπτική.
Σήμερα, για πολλούς νέους εργαζομένους, αυτή η συμφωνία δεν μοιάζει πια τόσο δεδομένη.
Δεν σημαίνει ότι οι νέοι δεν θέλουν να δουλέψουν. Δεν σημαίνει ότι δεν έχουν φιλοδοξία, υπομονή ή επαγγελματισμό. Σημαίνει ότι βλέπουν τη σχέση με τον εργοδότη πιο ρεαλιστικά και πιο προσεκτικά από ό,τι παλαιότερες γενιές.
Έχουν μεγαλώσει μέσα σε κρίσεις, οικονομική αβεβαιότητα, αυξημένο κόστος ζωής, επισφαλείς μορφές εργασίας και μια αγορά όπου η «πίστη» σε μια εταιρεία δεν εγγυάται πάντα ασφάλεια, εξέλιξη ή δίκαιη μεταχείριση. Η εργασιακή αβεβαιότητα παραμένει έντονη για τους νέους διεθνώς, με την ILO να επισημαίνει ότι οι νέοι συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν σημαντικές δυσκολίες στην πρόσβαση σε ποιοτική και σταθερή απασχόληση.
Γι’ αυτό και η σχέση τους με τις εταιρείες δεν βασίζεται πια μόνο στο «να έχω μια δουλειά». Βασίζεται στο αν αυτή η δουλειά έχει νόημα, προοπτική, σεβασμό και έναν τρόπο ζωής που μπορούν να αντέξουν.
Δεν είναι λιγότερο αφοσιωμένοι. Είναι πιο επιλεκτικοί
Ένας νέος εργαζόμενος μπορεί να είναι εξαιρετικά αφοσιωμένος σε μια δουλειά, μια ομάδα ή ένα project. Μπορεί να δώσει χρόνο, ενέργεια, ιδέες και πραγματική προσπάθεια.
Αυτό που δεν είναι πλέον διατεθειμένος να κάνει τόσο εύκολα είναι να δώσει αυτή την αφοσίωση χωρίς να βλέπει κάτι αντίστοιχο από την άλλη πλευρά.
Όταν δεν υπάρχει ξεκάθαρος ρόλος, όταν οι υποσχέσεις για εξέλιξη είναι γενικές, όταν η πίεση θεωρείται «μέρος της δουλειάς» και όταν η εταιρεία δεν δείχνει έμπρακτα ότι επενδύει στους ανθρώπους της, η συναισθηματική σύνδεση δύσκολα χτίζεται.
Οι νέοι εργαζόμενοι δεν απορρίπτουν την έννοια της δέσμευσης. Απορρίπτουν πιο εύκολα τη μονόπλευρη δέσμευση.
Θέλουν να ξέρουν ότι, αν προσπαθήσουν, θα αποκτήσουν δεξιότητες. Ότι θα έχουν χώρο να εξελιχθούν. Ότι δεν θα μείνουν για χρόνια σε μια θέση χωρίς ορατό επόμενο βήμα. Ότι δεν θα ακούνε συνεχώς «κάνε υπομονή» χωρίς να αλλάζει τίποτα ουσιαστικό.
Η εξέλιξη δεν σημαίνει απαραίτητα γρήγορη προαγωγή ή έναν εντυπωσιακό τίτλο στο LinkedIn. Μπορεί να σημαίνει έναν manager που δίνει ουσιαστικό feedback, ένα περιβάλλον που προσφέρει εκπαίδευση, εμπιστοσύνη για να αναλάβεις ευθύνη και πραγματικές ευκαιρίες να μάθεις.
Η επαγγελματική ασφάλεια δεν θεωρείται πια δεδομένη
Παλαιότερα, η παραμονή σε μια εταιρεία μπορούσε να συνδέεται με μια αίσθηση σταθερότητας: όσο δουλεύεις σωστά, έχεις μια θέση, έναν μισθό και ίσως ένα προβλέψιμο επαγγελματικό μέλλον.
Σήμερα, πολλοί νέοι έχουν δει εταιρείες να κάνουν απολύσεις, αναδιαρθρώσεις ή περικοπές χωρίς να επηρεάζονται απαραίτητα από το πόσο πιστός ή αποδοτικός ήταν κάποιος. Έχουν δει ανθρώπους να δουλεύουν υπερωρίες, να βάζουν τη δουλειά πάνω από την προσωπική τους ζωή και τελικά να νιώθουν αναλώσιμοι.
Αυτό έχει αλλάξει τη νοοτροπία.
Δεν είναι ότι δεν θέλουν να μείνουν. Είναι ότι δεν θεωρούν πως οφείλουν να μείνουν σε μια εταιρεία μόνο και μόνο επειδή κάποτε τους προσέλαβε.
Η αφοσίωση σήμερα δεν χτίζεται με τη λογική «σου δίνω μια θέση, άρα μου χρωστάς πίστη». Χτίζεται όταν ο εργαζόμενος νιώθει ότι η εταιρεία λειτουργεί με συνέπεια, δικαιοσύνη και ειλικρίνεια.
Ο μισθός είναι απαραίτητος, αλλά δεν αρκεί μόνος του
Η οικονομική ασφάλεια παραμένει βασική ανάγκη. Ειδικά σε μια εποχή όπου το κόστος ζωής ανεβαίνει, οι νέοι εργαζόμενοι δεν μπορούν να αγνοήσουν τον μισθό, τα bonus, την ασφάλιση ή τη δυνατότητα να ζουν ανεξάρτητα.
Δεν είναι ρομαντικοί απέναντι στα χρήματα. Το αντίθετο: συχνά είναι πολύ πιο πρακτικοί.
Όμως ο καλός μισθός δεν αρκεί όταν η καθημερινότητα είναι εξαντλητική. Δεν αρκεί όταν υπάρχει συνεχές άγχος, κακό management, έλλειψη σεβασμού ή η αίσθηση ότι η δουλειά καταπίνει όλη την υπόλοιπη ζωή.
Σύμφωνα με τα ευρήματα της Deloitte για την Ελλάδα, η εργασία αποτελεί σημαντική πηγή στρες για μεγάλο μέρος των Gen Z και των Millennials, ενώ λιγότεροι από τους μισούς θεωρούν ότι ο εργοδότης τους παίρνει σοβαρά την ψυχική υγεία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι νέοι ψάχνουν μια δουλειά χωρίς απαιτήσεις. Σημαίνει ότι δεν θέλουν η απαιτητικότητα να μεταφράζεται σε μόνιμη εξάντληση.
Θέλουν να δουλεύουν σκληρά, αλλά να έχουν και ζωή έξω από τη δουλειά. Να μπορούν να ξεκουραστούν χωρίς ενοχές. Να μην αντιμετωπίζεται η διαθεσιμότητα 24 ώρες το 24ωρο ως απόδειξη αφοσίωσης.
Το νόημα και οι αξίες έχουν μεγαλύτερη βαρύτητα
Ένας σημαντικός λόγος που οι νέοι δεν «δένονται» εύκολα με τις εταιρείες είναι ότι δεν τους αρκεί να ξέρουν μόνο τι κάνουν. Θέλουν να καταλαβαίνουν και γιατί το κάνουν.
Δεν χρειάζεται κάθε θέση να είναι προσωπική αποστολή. Δεν χρειάζεται κάθε εργαζόμενος να νιώθει ότι αλλάζει τον κόσμο. Χρειάζεται όμως να υπάρχει μια στοιχειώδης σύνδεση με τις αξίες της εταιρείας, με τον τρόπο που αντιμετωπίζει τους ανθρώπους της και με το αν όσα λέει προς τα έξω ταιριάζουν με όσα κάνει εσωτερικά.
Εταιρείες που μιλούν για «οικογένεια» αλλά εξαντλούν τους ανθρώπους τους, που υπόσχονται εξέλιξη αλλά δίνουν προαγωγές μόνο σε λίγους εκλεκτούς ή που προβάλλουν ευαισθησία για την ευημερία ενώ αγνοούν τις υπερβολικές απαιτήσεις, χάνουν γρήγορα την αξιοπιστία τους.
Τα στοιχεία της Deloitte δείχνουν ότι ο σκοπός και η ευθυγράμμιση αξιών παίζουν ουσιαστικό ρόλο στην εργασιακή ικανοποίηση: στην Ελλάδα, σημαντικό ποσοστό Gen Z και Millennials δηλώνει ότι έχει αποχωρήσει από εργασία επειδή δεν ένιωθε ότι είχε νόημα ή δεν ταίριαζε με τις αξίες του.
Για έναν νέο εργαζόμενο, το να μη συμφωνεί με τον τρόπο που λειτουργεί μια εταιρεία δεν είναι πάντα κάτι που «ξεπερνιέται». Μπορεί να είναι λόγος αποχώρησης.
Η σχέση με τον manager μετρά περισσότερο από το brand
Μια εταιρεία μπορεί να έχει καλό όνομα, ωραία γραφεία, δυνατή παρουσία στα social media και ελκυστικό employer branding. Όμως ο εργαζόμενος δεν ζει το brand κάθε μέρα. Ζει τον άμεσο προϊστάμενό του.
Ζει το αν ακούγεται στις συναντήσεις. Αν παίρνει καθαρό feedback. Αν επιβραβεύεται όταν προσπαθεί. Αν μπορεί να κάνει λάθος χωρίς να εκτεθεί. Αν ο manager του δίνει χώρο ή τον ελέγχει διαρκώς.
Οι νέοι εργαζόμενοι δεν ζητούν έναν τέλειο manager. Ζητούν έναν άνθρωπο που να επικοινωνεί καθαρά, να εξηγεί αποφάσεις, να εμπιστεύεται την ομάδα και να μη θεωρεί την εξουσία δικαίωμα να ελέγχει κάθε λεπτομέρεια.
Η Gallup έχει επισημάνει ότι οι νεότεροι εργαζόμενοι εμφανίζουν μεγαλύτερη αποσύνδεση από την εργασία και τους εργοδότες τους σε σχέση με μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες, ενώ η εμπιστοσύνη, η ουσιαστική επικοινωνία και η ποιότητα της σχέσης με τον manager αποτελούν κρίσιμα στοιχεία της δέσμευσης.
Η ευελιξία δεν είναι προνόμιο. Είναι μέρος της συμφωνίας
Για αρκετούς νέους εργαζόμενους, η ευελιξία δεν σημαίνει «δεν θέλω να δουλεύω». Σημαίνει ότι θέλουν να έχουν περισσότερο έλεγχο στον τρόπο που οργανώνουν τη ζωή τους.
Η δυνατότητα υβριδικής εργασίας, ένα λογικό ωράριο, η αξιολόγηση με βάση το αποτέλεσμα και όχι μόνο τη φυσική παρουσία, μπορεί να επηρεάσουν πολύ περισσότερο την αίσθηση δέσμευσης από όσο πιστεύουν αρκετές εταιρείες.
Η ευελιξία δεν είναι λύση για όλα. Δεν ταιριάζει σε κάθε ρόλο ή κάθε κλάδο. Αλλά εκεί όπου είναι εφικτή, λειτουργεί ως ένδειξη εμπιστοσύνης.
Το μήνυμα δεν είναι απλώς «μπορείς να δουλέψεις από το σπίτι». Είναι: «Σε βλέπουμε ως ενήλικα επαγγελματία και δεν χρειάζεται να σε παρακολουθούμε για να πιστέψουμε ότι κάνεις τη δουλειά σου».
Γιατί τελικά δεν “δένονται” εύκολα;
Οι νέοι εργαζόμενοι δεν είναι λιγότερο πιστοί από τους προηγούμενους. Είναι λιγότερο πρόθυμοι να θυσιάσουν την ψυχική τους υγεία, την εξέλιξή τους και την προσωπική τους ζωή για μια σχέση εργασίας που δεν τους προσφέρει αμοιβαιότητα.
Δεν τους αρκεί ένα ωραίο job title ή ένα εταιρικό πάρτι. Δεν τους αρκούν τα μεγάλα λόγια για «κουλτούρα» και «οικογένεια». Θέλουν να το βλέπουν στην πράξη: στον τρόπο που μιλάει ο manager, στον τρόπο που δίνονται οι αυξήσεις, στο πώς αντιμετωπίζεται το burnout, στο αν υπάρχει πραγματική προοπτική και στο αν η εταιρεία σέβεται τον χρόνο τους.
Οι εταιρείες που θέλουν να κερδίσουν τη δέσμευση των νέων ανθρώπων δεν χρειάζεται να γίνουν τέλειες. Χρειάζεται να γίνουν πιο ειλικρινείς, πιο ξεκάθαρες και πιο ανθρώπινες.
Γιατί η αφοσίωση δεν είναι κάτι που απαιτείς.
Είναι κάτι που χτίζεις.
